UN "BRAINSTORMING" SOBRE A AUGA

(ESTE "DESBARRE" FOI PUBLICADO COMO COMENTARIO MEU NUN POST SOBRE AS AUGAS NO BLOG DE MARCOS VALCÁRCEL, AS UVAS NA SOLAINA, A PRICIPIOS DE NOVEMBRO DO 2008, DE ONDE O COLLO PRESTADO)

Hoxe parécenos tan sinxelo, abrir o grifo da traída e gastar vinte ou coarenta litros de auga nunha ducha...Qué fácil é chamar marraus aos nosos antergos. Pero aínda na miña infanza o "aseo diario" masculino adulto consistía en lavar a cara e mollar o peito, espido sólo de cintura pra arriba.

Eu apañéi auga a caldeiros, desde unha fonte hasta a casa ,na aldea, de neno, antes de que fixéramos un pozo de noso, no patio. Aprendín o que os expertos en marketing chaman "valor de plaza" do producto,desde ben pequeno. Nunca esqueceréi a sensación de baixarme nun caldeiro a mín mesmo, tendo conta da corda que me unía a unha roldana. Tampouco as chispas do pico metálico contra a dura roca ,a doce oscuros metros de profundidade , ver sair a auga da "vena" por primeira vez, o berro feliz do meu abó, o círculo de luz da boca do pozo alá arriba...

Hai dous tipos de persoas: os que se duchan, e os que se bañan. A cal dos dous colectivos pertenece vostede?. É pregunta obrigada en moitos test de persoalidade.

Auga, auga, tan asociada entre nós ó que non ten valor...como cando fallas xogando aos "submarinos". Pero dín que as próximas guerras faranse por a auga, tamén con submarinos...nucleares.

A auga ten comportamento anfótero, din os químicos. É acido en medio básico, e viceversa. Coma mín, "anfótero político", que me sinto de esquerdas entre xente de direitas, e de direitas entre xente de esquerdas. Vanme chamar o "anfótero". Non confundir con "anfibio" que é o que pode vivir de vez en cando fora da auga.

Dar de beber o sedento é obra de misericordia "corporal". Pero sin afogalo.

Din que a auga é transparente, pero eso en realidade depende da cantidade da que falemos. Que llo digan ós peixes das profundidades abisáis.

Cómo levas auga nun cribo?. Conxelándoa.Cómo facer lume con auga? Conxélena, tallen unha lente có xeo,e concentren con ela os raios solares.

Si estas estreñido, debes beber auga. E si tés diarrea, tamén debes beber auga.

A auga é equilibradora, nos dous sensos. Somos auga, e á auga reverteremos.

Un amigo meu decía que á hora de construir un complexo deportivo debías facer en primeiRO lugar unha piscina. Atraería xente ao lugar desde o primeiro momento, anque o resto estuvera en obras. E, si era de pago, podería axudar a financiar o resto da obra. A auga ten un imán especial.

Hai unha teoría que dí que a nosa especie coqueteóu coa posibilidade de volver á auga, durante algús millós de anos, como finalmente fixeron os delfís, e que por eso perdimos o pelo no corpo. Con moito pelo non se pode nadar.

NOn sei si saben tirar unha pedra á auga do río, de xeito que salte verias veces sobre a superficie. Na aldea chamábanlle "capar o río". Non me pregunten por qué.

A auga conxela a cero graos e ferve a cen graos celsius. Non é ningunha coincidencia, forma parte da definición da orixe e do intervalo de esa escala. A auga é unha referencia de tantas cousas!!.

A auga pode ser doce,salada ou salobre. Nunca soupen o que significaba esta última palabra hasta que buceéi baixo a ponte de Pontesampaio. Buscaba rastros, reáis ou imaxinarios, da heroica batalla dos labregos galegos contra as tropas de Napoleón.

A auga 12 non é realmente dolce. É insípida en teoría, porque está espida. Por non ter, non ten nin gas. Si sabe a gasóe, é outra cousa.

A auga sempre vai pra abaixo, canta moi ben os desnivéis. Eso ten moitas aplicaciós, ente outras a de servir de principio de funcionamento dos "nivéis" dos "masóns".

A auga non é tan "disolvente universal" como pensan algús, pero case. Outros dín que cría rás.Outros, que escaralla os camiños.Había un refrán na miña aldea que decía que era mellor ser animal na aldea A que "cristiano" na aldea B, por culpa da moita auga nos camiños de esta última. Non digo os nomes concretos, pra non ter problemas.

Din que ao Planeta Terra habería que chamarlle en realidade "Planeta Auga".A auga era un dos catro elementos clásicos. Un dos seus usos máis importantes é apagar a outro,o lume (salvo excepciós). Os bombeiros son "homes da auga" máis que "do lume".

"Nena de auga" era unha canción de Ana Belén. Igual rematóu por ser "fireperson", como din agora os ingleses adscritos á linguaxe "políticamente correcta".

As comaRcas defínense case sempre por cuncas fluviáis. A auga sabe moito de Xeografía, e empre sabe o seu camiño.

No uolof, a palabra pra "auga" (dox) é moi parecida á "camiñar" (ndox). Intuo que hai unha relación "etimolóxica", pero posiblemente non o saiba nunca, de certo. En realidade, os movementos que facemos ó camiñar son "residuos" da marcha cuadrúpeda,que á sua vez se basea en movementos reptantes, que á sua vez son residuos dos movementos natatorios de cando eramos peixiños...

A auga pesada está composta por un isótopo do hidróxeno chamado deuterio. O creador de Don Pelmazo debéulle chamar "Deuterio". "Eres máis pesado que DOn Deuterio".

A ver si mañá podio segir cón este "bathstorming" (tormenta na bañeira) en torno a auga. Non me pregunten qué fago desperto a estas horas. Sólo lles diréi que non é culpa da auga, precisamente...

Hai augas maiores e augas menores (non ten nada que ver con acordes musicáis). Ás augas menores algús chamanlle "auguiña amarela". Creo que na época de Quevedo se oía berrar "auga vai!!" tiña que poñerse rápidamente a cuberto, porque podía chover de calquera dos dous tipos.

A auga non sempre é auga, como cando se fala de "romper augas".

Si sumerxe en auga,de xeito imaxinario, calquer obxecto imaxinario feito de auga, obviamente nin flotará nin afondará. Si facemos, de xeito imaxinario, desaparecer a auga que o envolve, entonces cae. Si non caía antes, era porque a auga de arredor o mantiña estable. Á auga de arredor faría a mesma forza por ter conta del, anque non fora de auga. Estamos a un pasiño de berrar "Eureka!!!".

A densidade da auga é precisamente de un gramo por centímetro cúbico. Polo que se ve, axudóu a definir tanto o un coma o outro. A auga é a medida de todas as cousas.

As bágoas son augas tristes. As augas das montañas deben de ser alegres, pois chámanlle "cantarinas" moitas veces. A auga canta de xeitos diferentes a medida que enche o cántaro, como ensina o vello poema. A auga ten mil canciós.

A auga nace nas fontes. Unha fonte é case un ser vivo. Ao seu carón, nunca te sintes solo. Será por eso por o que os antigos percebían extrañas presencias?.

Si a auga sae quente das fontes, chámanse "burgas". En Ourense somos "burgueses da auga".

Haberá que ir comer...con viño que auga non bebo mirá...

BASE DUAS EXPLICADA A XENTE DE LETRAS. ADICADO Á MIÑA AMIGA ANA BANDE.

Unha boa maneira de entender a representación dos números en "base duas" é a seguinte:
Imaxina que tés unha báscula de platillos, coma esas que se empregaban antiguamente nas tendas. Imaxina tamén que tes un xogo de pesas, do cal a pesa máis pequena pesa 1 quilo, e cada unha das seguintes pesa o doble que a anterior: 1, 2 , 4 , 8 , 16 , 32 ,...Imaxina tamén que o platillo no que colocas as pesas ten un "buraco", un lugar axeitado para cada pesa. O da dereita de todo resérvase para a de 1 quilo, e os seguintes, cara a esquerda, para as outras, en orde crecente.
É fácil comprobar que podes pesar calquer número de quilogramos con ese xogo de pesas. Si o lugar reservado para cada pesa está ocupado, escribimos "1", e si non o está escribimos "0". Comproba que , por exemplo 11 quilos pesaríanse así 1 0 1 1 . O primeiro "1" pola dereita representa a presencia de a pesa de 1 quilo. O seguinte, cara a esquerda, a de dous quilos. O lugar da de catro quilos está desocupado ("0") , e a pesa de 8 quilos o seu correspondente lugar, o cuarto, sempre de esquerda a dereita. Temos entón: 1 + 2+ 8 = 11. O número "11" (*) escríbese "1011" en base dous.

Ahí tés, de xeito similar, a "codificación binaria" de o que sería a "pesada" dos vinte primeiros números naturáis:

1 = 1 (1)

2 = 10 (2+0)

3 = 11 (2+1)

4 = 100 (4+0+0)

5= 101 (4+0+1)

6 = 110 (4+2+0)

7 = 111 (4+2+1)

8 = 1000 ( 8+0+0+0)

9= 1001 (8+0+0+1)

10 = 1010 (8+0+2+0)

11 = 1011 (8+0 +2 +1)

12= 1100 ( 8+4 +0+0)

13 =1101 (8+4+0+1)

14 = 1110 (8+4+2+0)

15 = 1111 (8 +4 +2 +1)

Agora, volvo empezar, e cóntoo de outra maneira.
O feito de que cada pesa pese o doble da anterior, pódese decir rimbombantemente especificando que siguen a sucesión das potencias de dous. Quedas coma un Pitágoras. O reservar un lugar para cada pesa, ainda que logo non se ocupe, pódese expresar decindo que empregas un sistema de "representación posicional ponderada". Aí xa vas de Newton. Os díxitos que se colocan en cada sitio poderían chamarse "unidades, parexas, cuatrenas, ochenas, dazeséisenas, trintaeseisenas,,,," seguindo a lóxica das "unidades, decenas, centenas.." da base dez habitual. Pero quedas de Einstein se lle chamas "unidades de primeira orde, de segunda orde, de terceira orde...", para darlle xeneralidade.
Como ves, é sinxelo interpretar un número calquera en base duas e pasalo a base dez.

Cando queres pasar un número "normal, en base dez" a binario debes dividilo por dous para obteñer o díxito da dereita de todo, o menos "pesado" as unidades .Si da "1" de resto é que o número non é par, esto é divisible por dous. Si da "0" é que o é. Sigues dividindo por dous, para obteñer os restantes, cara a esquerda . Eu creo que así podes entender fácilmente a razón de ser do coñecido algoritmo "divide sucesivamente por dous, e despois colle o último cocente e os restos obtidos, no senso inverso".

Esta non é, nin moitísimo menos, o único xeito teórico posible de representar un número por "bits" , esto é de "dixitalizar" un número.
En realidade , calquer información se pode "dixitalizar", e facelo de moitos xeitos.
Imaxina que eu sólo poidera responder "sí" ("1") ou "non" ("0")a calquera pregunta. Poderías obter calquer informacón de mín facendo as preguntas axeitadas. A mellor maneira de "facer as preguntas axeitadas" é ir dividindo en duas partes o "universo de posiblidades". Si tu quixeras saber, por exemplo, de qué persoa estou namorado, entre todas as persoas do mundo, poderías preguntarme, primeiro, si é home ou muller. Segundo, si vive no hemisferio norte ou no sur. De momento, son sólo dous "bits". Pero conseguiría n eliminar xa a millós de persoas candidatas. Está claro que o número teórico de "preguntas óptimas" é o número de veces que podemos dividir sucesivamente por dous a poboación mundial, facendo ese tipo de preguntas axitadas . A secuencia de "bits" sería unha codificación de esa información. O número de eles (número de´"síes" ou de "noes"), sería "a cantidade de información, en bits, que terías obtido ao saber de quén estou namorado. Estimando a pobación mundial en 7000 millós de persoas, vai multiplicando por dous: 1,2,4,8,16,32,64,128, etc...hasta obter o número máis próximo a 7000 millós. Seguro que non tés que ir moi lonxe. Sólo daría un número exacto si 7000 fose potenia de dous, claro. Os "múltiplos" do bit son: 1 kbyte (1 "k") = 1024 bits (non 1000 bits!!) , 1 Mbyte (1"mega" , 1024 "k´s ") etc.





(*) En realidade, cando escribimos "11", o que estamos facendo é colocar unha pesa de un quilo ("unidades") e unha de dez ("decenas") na báscula imaxinaria da "base dez" que nos instalaron de pequeniños na cacholiña.

PEQUENO DICCIONARIO DE GUARANÍ

A actriz e contacontos Soledad Felloza, de orixe uruguaio , residente en Galicia na actualidade, envíame por o "feisbuk" este diccionario de guaraní. Faltan o "A",B", "C", que tentaremos recuperar:

D

DAYMAN. - De itá, piedra, roca, e îmá, antigüedad: piedras antiguas,inmemoriales. Daymán es quizá voz híbrida: de itá, piedra, e imán:piedra imán.

G

GUAICURU. - Nativo sarnoso. Guaí, autóctono, y curú, grano.GUANA. - Pariente de los nativos. Guaí nativo, y aná, pariente.GUASUVIRA. - No es un ave sino un cuadrúpedo rioplatense, tanconocido como el corzo o cabra montés. (Coassus nemorivagus F.Guv.). Guasuvirá: de guasú, venado, ciervo y virá, pîtä, colorado:venado bermejo y grande. Sin embargo, el guasupîtä es variedaddistinta (Coassus rufus-III).GUAYABO. - "Del tupí goyaba" (Oliveres). De guayá: ivá, fruta; îi,grano, y ya pegar: fruta de semillas pegadas. Guayá puede derivartambién de ivá; fruta y ya, abrir: frutas que se abren.GUAYACAN. - Nombre de un árbol. Centro y Sud América. (Guajacumofficinale). "Ser uno más duro que el guayacán" es ser fuerte,resistente. De îvîrá, árbol y ayacá, cesto: guayacá, guayaco, plantade que se hacen cestos.GUAYUVIRA - De guaviyú, nombre de un árbol frutal (Eugenia, serieseriocarpae m.), y virá, color rojo. Guaviyu-virá deriva de îvá,fruta; jhaviyú, vello, y pîtä, colorado: fruta velluda y colorada. Ode guayupiá, hechicero, mago. O de guasuvirá, venado colorado.GUAZUNAMBI - De guasú, venado, ciervo, y nambí, oreja: oreja devenado. Algunos autores confunden esta voz con nambiguasú: orejagrande. Var.: burtunambi.GURI. - De cunumí, niño, muchachao, mozo: de cunú, tierno, y mípequeño, chico. O de Kîrî, Kîrîi, tierno, no desarrollado, agraz,pequeño, criatura (Oliveres). "Del guaraní ngurí, chiquillo,pequeñuelo" (A. Berro García).La palabra ngurí no existe en guaraní. Gurí puede venir también dechuí, pequeño, arruinado (G. T. Bertoni).GURUPI. - Individuo que en los remates hace ofertas en connivenciacon el martillero o el interesado. De curupí, fantasma, duende de lamitología guaraní. Un árbol, palo de leche. Curupí se descompone encurú, granos, y piré, piel, cuero.

I

IBICUY. - De îvîcuí: arena, polvo de tierra, e î, agua: río de lasarenas. O simplemente îvicuí, arena.ISOCA. - "Del tupí soca: lagarta" (F. N. Oliveres). Quizá de îvîrá,árbol, y rasó, gusano, O de îsó, gusano.IACABO. - De itá, piedra, roca, y caavó, prestigio, suerte: piedrafamosa, mágica. O de itá, piedra, y caavó, ramones y hojas: piedrasentre ramones y hojas.ITACUMBU. - De itá, piedra; î, agua, y mbú, ivú, fuente: arroyo queviene de manantial que brota de las piedras. O de î, agua; tacú,caliente y mbú o îvú, manantial: manantial de agua caliente. O deitá, piedra: cü, lengua, y pucú, largo: lengua extensa de piedra. Ode itacurú, bodoques de barra, y mbú, pucú, largo. O de itá, más cümás mbú: "sonido del badajo de la campana" (A. Berro García). O deitá, más acú, más mbú: sonido de piedra caliente a piedra querevienta al calor (S. Ponce de León). O de tucumbó, soga, guasca,cuerda, lazo, "fibra de tocum, chorda, soga", y tucum "nombre devarias palmeras espinosas y especialmente del astrocaryum yBactris". O de î, agua y tucumb6, río de las sogas. O de î, mástacú, más mboú: piedras que vomitan agua caliente. O de itá piedra,itacú, agua caliente. O de itá, piedra, îtacú, agua caliente y mnbú,bramido, ronquido, agujero: agua caliente que roncando brota depiedras perforadas.ITAPEBI - De itá, piedra y pembî, zarzo, empleita, cerco: cerco depiedras. O de itá, y pepi: piedras o rocas arqueadas, retorcidas,encorvadas. O de itá, y pepî: piedras o rocas raídas. O de itá ypepî: piedras erguidas, paradas (E. Giuffra). O de itapé, loza, ybî, rî, corriente de agua: "río de la Loza" (F. N. Oliveres). O deitá y vî: piedras bajas.ITUZAINGO. - De îtú, salto de agua, arrecife, y sandó, saingó,discontinuo: salto de agua discontinuo, interrumpido, porintervalos, con pausas. Salto vertical interrumpido o salto a plomo.O de îtú, salto; aí, menguado, pobre y saingó, colgante: salto débilde agua.
J

JACARANDÁ. - Un árbol de madera negra. De jhäca, ramo, gajo y jhatáduro: madera o tronco duro.JAGUARETE. - De yaguareté, tigre. De yaguá, perro, onza, y reté,cuerpo. O de yaguá, onza, ru, padre, y eté, verdadero. O de yaguarü,puma y eté, verdadero.

M

MAMBORETA. - Nombre de un insecto. Quizá de mamó, dónde, y tëtá.MANGANGÁ. - Abejón grueso.MERIN. - De mirí, chico, pequeño. O de mé, var6n, macho, y rî,corriente de agua.

Ñ

ÑACURUTU. - Buho, lechuzón. De una voz guaraní que significa"agachado o encogido". Ñacürütü, voz onom.ÑANDÚ. - Avestruz, rhea americana. "Para correr y nadar -prodigio derapidez -, para volear..., como tú" (Germán Berdiales). Ñandú estambién araña. Var: yandú, charí, churi, juri. Ñandú significa elque siente u oye.ÑANDUBAY. - Nombre de un árbol (Prosopis ñandubay). De ñandú,avestruz, araña: îvá, fruta, e î agua: arroyo de la fruta delavestruz; arroyo de la araña. O de ñandî, aceite, grasa; îvá, fruta,e î, agua, arroyo del fruto que da el aceite. O de ñandú, araña;va-í, malo, e î, agua: arroyo de las arañas bravas. O ñandú, ivá, eiv: árbol de la fruta del avestruz.ÑANGAPIRE. - Nombre de un árbol (Pleromae). Quizá de añangá, diabloy piré, piel: piel de diablo. Nombre de un árbol que da una frutamuy dulce (Eugenia pomorcarpae), añangapiré: de añá, diablo; nga,poner; pîrá, pîtä, ensangrentado, rojo y a, fruto: frutoensangrentado o rojo que pone el diablo. O de a, fruta; ñangñoñá,juntar, ngá, poner y pitä.ÑÁNGARUPA. - De añangá, diablo, y rupá, lecho, puerto.ÑAPINDA. - "Enredadera llena de espinas en forma de gancho"(Añapindá). De ahí el nombre que significa anzuelo del diablo(Acacia spp. armatas scaud.)ÑAQUIÑA. - Quizá de ñakirá, cigarra.

O

OMBU. - Var.: umbú, imbú. Nombre de un árbol (Phitolacea). Deñemboi-ú mboi-ú, dar de beber, abrevar, alusión a los tubérculos deagua que este árbol cría en sus raíces y con los que los viajeroscalman su sed (F. N. Oliveres). O de imbú, voz compuesta de î, agua,y mboú, venir: hacer venir agua. O de îvîrá, árbol y mboú, hacervenir: árbol que hace venir agua, que atrae a la lluvia.

P

PAYSANDU. - De paí, señor, anciano, extranjero (mbaí), sacerdote yarandú, sapiente: hombre sabio. O de paí, cura, y Sandú, apellidodel misionero español que fundó la ciudad uruguaya así llamada.PELECHAR. - Piel levantada. Voz guaraní. De pireó: piel arrancada olevantada.PILINCHO. - Var.: pirincho, piririta. Nombre de un ave, urraca. Vozonom. Var.: Pirrincho. "El copete, alborotado; - el nido, de maljaez; - y el canto, triste alharaca" (Germán Berdiales).PIRARAJA. - De pirá, pez, y rajhá. llevar: llevar peces, bolsa o reden que se transportan peces. O de pirá, pez, y vi-á-jha, sitio:vivero, pescadero, acuarium.PTRON. - Harina de yuca sometida a la torrefacción, chipá o tipa,torta de fariña, pasta hecha con harina de fariña, caldo y sal, quesirve como salsa para tomar el puchero criollo y particularmentepara la carne cocida del mismo. El casabé es la parte hecha conharina sin tostar, que se obtiene de la raíz de la yuca o tapioca,pero más comúnmente sirve este vocablo (casabe) para distinguir latorta hecha con esta harina. El pirón no es sucedáneo del pan, comoerróneamente afirma la Academia (A. Berro García). Del portuguéspirao, harina de mandioca hervida y agua. La voz portuguesa viene asu vez del guaraní, piró, descortezar, despellejar (Piró: de piré,corteza, y ó, arrancar, quitar, deshollar, descortezar).PITANGA. - Un árbol frutal. De îvîrapitá: îvîrá, árbol, y pitä,colorado, chalchal. Pitanguero.PITANGUERAS. - De pîtä, color, colorado, y guera (cueva, cué, lo quafue: rojo desteñido. O de mitangui, infantecico, y guerá, cue,convalecencia: niños convalecientes. O de pitaá, andamio que se poneen los árboles para cazar pájaros, y nguerá, por metátesis)pretérito.PORORO. - Voz onamat. Estruendo, estrépito, chisporroteo. "Lo querevienta con estruendo". Y también "rositas de maíz".

Q

QUARAHY. - De cuarasî, cuarajhî, sol: de cuá, agujero; ara, cielo yra-î, hijo: hijo del agujero del cielo. Más probable: de cua,agujero; ara, día, luz, y sî, origen, raíz, madre: origen del astrodel día o de la luz, sol. O de cuara y sî: raíz, origen de lamaternidad. O de cuaá, saber: ara, cielo, luz, tiempo, y sî, raíz:madre, raíz, fundamento del saber sobre el tiempo, la luz, etc. O dela guara, hombre, ser viviente, habitante, y sî, madre: origen omadre de los vivientes (Raimundo Moraes). Voz que viene seguramentede cuarajhî, sol, e î, agua: arroyo del sol.QUEGUAY. - Quizá de kejhá, lecho para dormir, e î, agua. O de kiguá,peine, e î, agua: arroyo de los peines.

S

SAGUAIPE. - De îsó, gusano, y pé, chato: gusano chato, sanguijuela.O de sagua-á, loro, e îpé, riacho de los loros. Etimología prob.: deîsopé, sanguijuela.SARANDI - Nombre de un río primitivamente llamado ñandubay. Quizá desarambí, esparcido, desorden, confusión, e î, agua: río de las aguasdesparramadas, río difuso. Nombre de un arbusto euforbiáceo, propiode las costas de los ríos (Cephalantus sarandi). O de särärá,resbaladero, deslizadero: de särá, cuerda suelta, desatada. O desarandí, sarangi, "lugar donde están los palos por donde se desliza,y la parte del río donde hay arbolillos que con la corriente sedoblegan" (Montoya). O de sará, nombre de un arbusto que crece en laorilla del agua y es fácilmente movido por la corriente, e î, agua:río o arroyo de los sará. (Särá viene quizá de soró, arrancar,romper). O de sä, y rä, planta para cuerdas, O de särá, y ndî; sitiodonde abunda este arbusto. O de särá y jhendî, arbusto inflamable.SURUBI - De suruví, nombre de un pez: de so-ó carne, y jhovî, verde,azul: pez de carne azulosa. Sinón: pirá-pará: pez con pintas(Pseudoplatystoyna coruscans-Agass).

T

TARARE. - Nombre de un célebre cacique guaraní. Quizá derive detavarerecuá-ra, tavarerecuá, guarda, guardián, defensor, adalid delpueblo. De tava, aldea, y rerec6, recó, poseer, guardar, defender.TACUARA. - Nombre de la caña (Chusques ramossisima). Nombre de unpájaro. De tacuá, tacuara, caña, bambú. Tacuá significa cañashuecas: tacá, jhacá, gajo o ramo, y cuá, agujero, oquedad. "EnOmetepec, México, llamaron zacuaro a un ave que habita cerca de losríos. Ignoro su nombre científico" (Carmen Heredia).TACUAREMBO. - De tacuarembó, variedad de cañas. O de tacuá, caña eîembó, îrembó, retoño: guía de agua de tacuaras o riacho de lastacuaras.TACUARI. - Nombre de la caña de Castilla, caña chica: tacuara, caña,e î, chico. O de tacuara, e î: arroyo de las tacuaras.TACURUSAL. - Voz híbrida. De itacurú, tacurú, montículo duro dearena, hormiguero, bodoque y la final cuantitativa i del castellano.La versión íntegra de la misma palabra al guaraní sería tacuruti,montón de tacuruses, guaranismo que también es usual en el Río de laPlata. Sinón.: tipicoé.TAMANDUA. - Nombre del oso hormiguero (Myrmecphaga jubata L-Tamanduatetradactyla-L) Sinón.: caguaré, yurumí. De tamandaré, el profeta oel que anuncia la lluvia: de t, generatriz; amá, lluvia, agua; andú,sentir, presentir; a o jha, signo de participio, y ré, signo depretérito. O de tamanduaré, signo de pretérito. O de tamanduaré, vozderivada de tamoi, antepasado, andú, arandú, sabio, y reîi,descendiente: vástago sabio de los antepasados. (M. Domínguez).TAMBERAS. - De îtá, piedra, roca, y embé, labio, orilla, costa:playa o labios de piedra.TANGARUPA. - De tangará, un ave (Chiroxiphia caudata-Shaw) y rupá,lecho, nido. O do tanga, taparrabo femenino y por extensión mujer, yrupá, "lecho o cama de mujer vulgar". (Orestes Araujo). Tambiénnombre de una planta, boerhavia.TAPERA. - Sitio donde hubo un pueblo, desierto, ruina. De tacuera:ta tava, aldea, y cuera, pretérito: aldea despoblada. Var.: taperé.TAPES. - Nombre de una tribu guaraní. De tapé, camino. Más probable:de ta, tava, aldea, y pe, en: gente aldeada. O de tava y pe: caminodel pueblo. O de tava y apé: aldea chica.TAPIOCA. - Almidón, goma de mandioca reducida a grumos por unproceso especial de fabricación. De tîpîratî, harina de mandiocarallada y molida: tîpî, hondura; pîra, crudo, y tî, zumo: caldo ojugo crudo sacado o extraído del fondo. O de tîpîá, cosa cuajada, ycä, seco, sedimento o residuo de la mandioca. O de tîpîa, y ó:cuajada, extraída.TARARIRA. - Castellanización de tareîi, nombre de un pez. (Hopliasmalabaricus-Bloch). De tarîi, e î: arroyo de las tarariras. O detara-güîrá, o taraguira, "lo que se balancea o se contuerce".TARUMA. - Nombre de ún árbol frutal. (Vitez-Cytareylum barbinerveCham.) verbenáceo y medicinal. Quizá de ta, pueblo; ru, padre, e îváfruto: fruta de los padres de la aldea.TATU. - Armadillo. De ta, caparazón, escama y tú, encorpado, denso,grueso. (Rodolpho García).TEMBETARI - De tembetá, barbote, y rî; río de los tembetá. O detembé, orilla; itá, piedra, y rí, corriente de agua: río de costasde piedra.TERUTERU. - Var.: terotero, teteu. Voz onom. nombre de un avecampera (Belonopserus cayenensis-Gm). "De frac y de calzón corto, dealambre piernas y pies, - viene y va por el estero". (GermánBerdiales).TIMBUABA. - De timbó, nombre de un árbol (Enterolobium timbouva), eîva, fruta. Más probable: de timbó, humareda, polvo, vaho, e îvá,fruto (o de îvîrá, árbol): árbol o fruta que hwnea, "árbol deespuma", oreja de negro.TIMBO. - Nombre de un árbol. De timbó, humareda, polvo, vaho.TUCURA. - De tucú, langosta. O de tucurä, larva de langosta, bichovoraz.TUPAMBAE. - De Tupä, divinidad, Dios, y mba-é, cosa, fantasma,pertenencia: cosa de Dios, objeto sagrado, fantasmas de Dios, cosaperteneciente a Dios. O de tupaó, templo, iglesia (de tupä, Dios, yoga, casa: casa de Dios), y mba-é, cosa, propiedad, fantasma:fantasma de la iglesia, cosa de iglesia. Usase también el vocablo enel sentido de limosna, regalo, Tupambaeyara: dueño de las limosnasde Dios.La voz tupá, según Montoya, viene de tu, admiración y pa, pregunta;como si dijéramos: ¡Oh ¿quién eres tú? Más probable: de tuv, tuva,padre, y a, ar, ari, alto, sobre: lo que está encima, padre supremo,el Altísimo. De donde tupaverá, relámpago, tupasunú, trueno. De estamanera el vocablo acabó designando al ser que domina, lo superior,Dios (T. F. Sampaio). O de tuva, padre y a, semejante: semejante alpadre. O de tuva, padre, y ang, alma: padre de las almas.

U

URUGUAY. - Antiguo Uruai. De uruguá, caracol, e i, agua: río de loscaracoles. O de urú, pájaro; gua, lugar, país, e î: río del país delos pájaros. O de uruá, uruguá, caracol, e î, agua: río acaracolado,por alusión a las muchas vueltas que da el río en su curso (VargasGómez). O de îrú, acompañante; î, agua, y gua-á, loro: compañero delrío de los loros. O río de aguas profundas. O de yurú, boca, eîguaá, río: boca de río (Groussac). O de uruguai: urú, pájaro(Odontophorus capueira): guá guaguá, exclamación, e î, agua:¡Cuántos uruses en esta agua!; río de los pájaros (L. Deletang). Ode î, agua; rirú, lecho, cauce, y aí, desmedrado, ruin, feo: caucemenguado o mísero de río. O de urú, pájaro; ni, cuára, antro, e î,agua: "agua que brota de cueva donde hay pájaros", río de los,pájaros (J. Z. de San Martín).En los documentos antiguos, la palabra Uruguay figura con distintasbiografías: Uruay (Diego de García, 1526); Huruay (Sebastián Gaboto,1544); Oroy (Rivadeneyra, 1581); Urualt (Abrahan Ortelius, 1583),Uraguay (Guillermo Delisle, 1700), etc.URUNDAY. - De urunde-î, quebracho colorado.

V

VERACHI. - Var.: verachy, de verá, y chu-í: pajaritos brillantes. Ode chué, tortuga, e î, agua: río de las tortugas. O de parachu,nombre de un pájaro de cabeza negra: parajhü (de pará, variedad decolores y jhü, negro) ave moteada de puntitos negros.VIRARO. - De îvîraró, nombre de un árbol maderable: ivirá, madera, yro amargo: árbol de madera amarga.

Y

YACARE. - Cocodrilo, lagarto.YACUBU. - Fuente del yacú, o yacú negro. Yacú, pavo montés, e îvú,manantial o jhü, negro.YACUY. - De yacú, pavo montés, faisán, e î, agua.YAGUARI. - Perro. De yaguá, onza, y rí, í, chico. O de yaguá, onza,y rî, corriente de agua: río de los tigres.YAGUARON. - De yaguarú, tigre o perro de agua: de yaguá e î (la îguaraní truécase a menudo en u). Podría derivar también de yaguarún:yaguá y rún (metamorfosis de jhü), jaguar o perro negro (A. BerroGarcía). O de yaguarú, lobo grande (Montoya). O de yaguá y ñar6:onza feroz.YAPEYU. - Voz guaraní: apé, yapé, superficie, tez, y yú, amarillo.YARO. - Quizá de yaró, ñaró, risa, risueño, parecer bien, eleganciay también arremeter, celar, belicosidad.YATAY. - De yataí, especie de palmera, e î, agua: arroyo o río delas palmeras, río del palmar.YI. - Quizá de î, agua, e i, pequeño: río diminuto, insignificante.O de î, agua, y yî, recio, duro, apretado, resistente: río que no secorta, "río espacioso o caudaloso" (Giuffra).YUCUTUJHA. - De yu, aguja, espina, cutú, pinchar, clavar, y jhá,partícula instrumental: alfiletero.YUQUERIY. -De yukerí, sensitiva, e î, agua: arroyo de lassensitivas. O de yukîrî: de yukî, sal y rî, sumo: caldo de sal osalmuera. Yaperí, viene de yu, aguijón; Ke, dormir, y rí,fácilmente.

Z

ZAPARA. - De tesá, ojo, y pará, variedad de colores: ojos matizados.

Pequeno relato de Ciencia Ficción, adicado a Marcos Valcárcel

Fai máis de tres mil anos, o lugar no que agora nos atopamos estaba prácticamente despoboado, e non había construcciós que obstaculizaran a observación orográfica ou xeolóxica do que daquela era un fermoso val en torno a un río serpenteante. Desde un dos montes , un intelixente militar romano, estudoso das cencias da época, observaba a paisaxe, fixándose especialmente nas columnas de vapor de auga que fumegaban cara o ceo. Proviñan de varios puntos próximos ao río, onde as augas quentes afloraban desde as entrañas da terra hasta a superficie. Como froito da experiencia acumulada durante anos ,na construcción de calzadas e minas, aquel militar romano caéu na conta, asombrado, de que todo aquel fermoso val podería ser destruido por un cataclismo xeolóxico si se estimulaban con certa enerxía unha serie de puntos concretos, cuxa edafoloxía analizóu despóis. Non existían aínda máquinas coa suficiente potencia para producilo ,pero as observaciós foron cuidadosamente anotadas como secreto militar.
No val medróu ó longo dos séculos o que chamaron Ourense. Constituíuse tamén unha Irmandade oculta, formada por un moi reducido número de individuos, coñecedores do terrible segredo que, de caer en malas maus, podería supoñer a destrucción de todo o val, que sería asulagado por as augas do río e abrasado por as que fervían baixo terra . Tres xoves por cada xeneración ,escollidos entre os máis probados amantes da cidade , tiñan a encomenda de gardalo e, chegado o momento, pasalo a outros.
Ao longo de milenios, persoas da máis diversa condición, que tiñan en común o amor por Ourense, coñeceron a ubicación exacta de aqueles puntos neurálxicos da cidade. Tiñan, ademáis, a obriga de escribir o segredo nalgún tipo de código relacionado coa sua actividade. Por exemplo, un poeta do s.XIX , ao que moitos tomaron por toliño, codificóu esa información en poemas nunha lingua inventada por él mesmo. A "terremoto" chamáballe, por exemplo "verramoto". Membros da Irmandade conservan, en algún lugar secreto, os textos e a cifra.
Un novelista do s.XX, tamén perteñecente según indicios a esa Irmandade , fixo coincidir os "puntos secretos" cós lugares nos que os protagonistas dunha novela se iban deteñendo ao longo de unha noite de esmorga. Eses puntos foran identificados, posteriormente, por baldosas de cerámica decoradas con algunha lenda, e pegadas ás paredes de certos edificios . Unha asociación cultural , dirixida según sospeitamos por algún membro da Irmandade, visitaba eses lugares, de xeito ritual unha vez ó ano, nun acto que eles chamaban "roteiro".
Sei que todo o que lle estou decindo xa o sabe vostede, profesor. Cóntollo sólo para que comprobe qué cantidade de información recabaron nos últimos días os meus axentes, verbo das actividades de esa Irmandade á que ,sospeito, vostede pertenece. Non en vano son o Presidente de este planeta que, por azares da historia, que xa coñece, rematóu por ter a sua capital aiquí, nesta megalópolis de varios centos de kilómetros cadrados. Aiquí albergase o respaldo dos cartos, e as armas do noso mundo enteiro, esto é , o Planeta e os seus satélites , natural e artificiáis. Tamén aiquí se procesa, mediante superordenadores que tratan a información como estados de polarización da luz ,a información fundamental . Pero xa fai séculos que non coñecemos de xeito oficial onde estaba o seu centro histórico.
Temos indicios de que un grupo terrorista interplanetario tuvo acceso a toda esa información, profesor. Posiblemente drogando a algún dos membros da Irmandade. Ninguén máis podería coñecer a ubicación exacta de eses lugares. Nin sequera decodificando os textos nos que se referenciaban , pois hai séculos que a sociedade e os rexistros oficiáis esqueceron os vellos topónimos.Temos indicios de que robots suicidas, programados por os terroristas, planeaban atentar de xeito coordinado, misturados entre a poboación civil, pra facer saltar por os aires esta capital do mundo, empregando a técnica ideada hai varios milenios por un xeneral romano.
Os seus coñecementos de esa lingua arcaica que chamóu "galego", profesor, permitiron interpretar esos vellos textos que se atopaban nos museos, e os seus coñecementos en historia e toponimia antigas, permitíronos evitar, posiblemente, unha catástrofe. Xa tomamos as medidas oportunas. Non hai perigo. Vostede traballóu arreo cós meus colaboradores nos últimos días, e hoxe chaméino eu, o Presidente, pra falar con vostede , agradecerlle persoalmente o seu traballo , e comunicarlle que se lle pagará como vostede desexa. Saiba que, tal e como vostede pide, será incrementada a partida orzamentaria para a promoción do galego no Mundo. É o menos que podemos facer, sendo a lingua que de algún xeito o salvóu. E tamén as partidas destinadas ás investigaciós histórica e toponímica antigas. Outro favor que hai que pagar.
Outra cousa máis, profesor Valcárcel. Sei que a sua nae escolléi para vostede ese arcaico nome en honor a un ilustre antepasado . Sei que un neto de ese seu antepasado pertenecéu á primeira xeneración de seres humanos que, merced á inxeñería xenética, puderon vivir máis de mil anos. Os meus axentes traballaron duro, hasta nos máis mínimos detalles.
Tamén , e agora fálolle como persoa e non como Presidente, teño as miñas particulares sospeitas de que toda esa historia do xeneral romano, do cataclismo xeolóxico, do roteiro e do grupo terrorista, foi urdida por vostede e un grupo de amigos seus chamado "A Solaina". Algús de eles son expertos nesta nova xeneración de ordenadores nos que cada "bit" se corresponde có estado de polarización de un fotón de luz, o que noutro tempo se chamóu "spin". Posiblemente engañaran entre todos vostedes aos nosos servizos secretos, manipulando a información e a contrainformación que ibamos acadando có único propósito de conseguir esas promociós culturáis das que antes faléi. Pero, como Presidente, debo seguir o protocolo axeitado nestes casos.
E agora, vouno sorprender. Vou ordenar que se difundan milleiros de exemplares de ese vello libro ao que se facía referencia no "roteiro" do que antes falamos, e que se atopaba tan sólo en archivos informáticos de formato moi antigo. Asómbrese, farémolos no vello formato do papel. Xa, xa sei. Ninguén lembra cómo era o papel real , non sintético. Que se saiba, non se conserva nin un solo gramo de ese material en nigunha parte do mundo. Si se atopara algún, poderíamos fabricalo sin problemas. A "enxeñería cuántica de materiáis " permitiría copialo . Voulle facer un agasallo, profesor. Teña. É un libro. De verdadeiro papel. O único do mundo. Privilexio do Presidente, anque hai que decir que ningún dos meus predecesores lle fixo moito caso. Arráncolle un anaquiño da esquina da primeira folla, para que sirva de mostra ás máquinas cuánticas. Vóullo adicar e asinar, con esta pluma de última xeneración. Non entendo o que pon na capa, pero sei pronuncialo. Coincide coas derradeiras palabras dun breve discurso de senso descoñecido que temos que ler os Presidentes durante o acto de toma de posesión. Non sei moi ben por qué. Escoite qué raro soa: "Arredor de sí".

INTRODUCCIÓN Á LINGUA UOLOF (SENEGAL).

A INTRODUCCIÓN Á LINGUA UOLOF, FÍXOSE XA DEMASIADO GRANDE PRA UN SÓLO FÍO NESTE BLOG.
CREÉI UN BLOG ESPECÍFICO PARA ESE TEMA: http://www.linguauolof.blogspot.com/

UN RELATO: O INSPECTOR DE ESCOLAS. De M.Athar Tahir.

O INSPECTOR DE ESCOLAS.
M.Athar Tahir.

O Inspector preguntóulle por a escola a un home que camiñaba pola única rúa da aldea.
-Sí, sí. Hai unha escola aiquí . En algún sitio. Fora da aldea, penso. O paisano sinalóu coa súa man chea de callos o camiño, estreito e cheo de pó, que saía da aldea.
As rúas da aldea estaban cheas de lama soltada polas casas feitas de barro, e había pó por todas partes. Remataban bruscamente onde empezaban os labradíos. O inspector púxose a camiñar por un carreiro entre dous eidos. Ao lonxe, viu un home que se aproximaba en bicicleta. O home paróu cando chegóu onda el, baixóu da bicicleta e apartóuse respetuosamente a un canto do carreiro.

-Onde está a escola?.
-Escola, "Sahib-ji"?
-Sí.
-Ve aquela árbore alí? -dixo, sinalando varios eidos máis lonxe-.Está por baixo.
-Pode vir conmigo e ensinarma?.

O paisano estaba ledo de axudar a un "Babu" da cidade. Si os estudantes e o mestre, ou un veciño que pasase, o viran con el , a súa importancia medraría considerablemente na aldea. Levantóu a cabeza orgulosamente ante a idea. Camiñaron xuntos.

-O mestre é moi bó,"Sahib-ji". Traballa moito.

O inspector de escolas non respondéu. A búsqueda de escolas na zona era bastante agotadora. Cidades sucias, fedentas, aldeas perdidas onde o coche non podía entrar. E todas cheas de carencias, deprimentes. Despois de tres anos nese traballo debería estar afeito. Pero non. Doíalle a ialma con cada escola. Escasos libros, xente do lugar despreocupada, estudantes vagos, mestres sempre pensando en comida gratis e agasallos.
Era demasiado. Qué podía facer?.Suxerencias e suxerencias. E cada unha delas era rexeitada polo Departamento de Planificación e Desenrolo, que planificaba pouco e desenrolaba menos.
Pasaron campos verdes, con cosechas novas. Nun determinado lugar, había unha pozaca de auga con bichos voando sobre a superficie. Levantáronse formando unha ruidosa nube cando os dous homes pasaron . O Inspector de Escolas tornóunas da cara coa mau. O paisano camiñaba depresa e tocaba o timbre da sua bicicleta mentras a empuxaba polo case inexistente carreiro. O seus zapatos descoloridos foran arranxados en varios sitios. Era difícil manteñerse neles. Pasaron outro eido e alí estaba a árbore, na marxe dun labradío que xa estaba arado e pronto pra sementar. Non había nada máis . O paisano estaba decepcionado.

- Era aiquí, estou certo. Polo menos antes de que araran.
-Entón?.
-Igual marcharon pra outro sitio.
-Pero onde está a casa?.
-Casa?. Qué casa?.
-Non hai unha casa?. A casa da escola?.
-Non "Sahib-ji".Non hai casa. O mestre leva a escola con él. Onde él vai, é a escola.
Encanto permanecían de pe pensando qué facer, o paisano viu un home traballando varia leiras máis adiante.
- Meediya-berróulle-onde está a escola?. O "Sahib" da cidade ven vela!.
-Escola?. Os rapaces están perto do campo de canas de azúcar. Polo menos vinos indo cara alá pola mañá!-respondéu.

O campo de canas de azúcar era espeso e rico.As esbeltas plantas, de un gris verdoso, estaban coroadas de grandes follas verdes que ruxían có aire. Polo outro lado había máis campos, arados e preparados. O inspector miróu pra todos os lados, e non viu nada.

-Dixo no campo de canas!. O paisano estaba pampo.
- Sí.- A cousa empezaba a ser aburrida pra o Inspector de Escolas.
-Quizáis están no outro lado do campo.
-Escoite. Vaia vostede e mire.E cando a atope, dígamo.

O paisano tumbóu a bicicleta no chau,e votóuse a correr. O Inspector de Escolas sentóuse no carreiro e miróu os diferentes matices de color verde do campo de canas apuntando cara o ceo. Non había nube ningunha. Unhos poucos paxaros, pequenas e despreocupadas sombras negras ,voaban alto no ceo.
Pronto escoutóu un berro. Miróu. O paisano corría pra onda el. O Inspector erguéuse. Tiña as carnes entumecidas. Sabía que non levaba unha vida sana, sentado na oficina, sentado no seu coche,sentado na única silla das escolas que visitaba. Tiña que facer algo ao respecto.

-Atopéinos!.

O paisano sorría, contento. Guióuno entre o canizal.
O Inspector de Escolas vacilóu. Podían roubalo entre as espesas canas e ninguén o vería ou viría axudalo. Pero seguíu ao home igual.Mancábano as canas na cara e nas maus. Puña os brazos diante da cara pra ver por onde iba. O chan era duro, e casi caéu varias veces. Seguíu entre as ruidosas e temblorosas plantas cara o centro do campo. Alí, unha pequena zona fora limpada e unhos coarenta estudantes estaban sentados coas pernas cruzadas no chan. A tranquilidade era sorprendente despóis do ruidoso atravesar do campo. Algunhos estudantes escribían, e outros facían números. Un home vello, cunha vara na mau,estaba sentado nunha vella silla, no medio. A silla fora reparada varias veces, e a duras penas se mantiña enteira. O mestre levantóuse, e os seus pés buscaron os zapatos entre o polvo do chan.

-Póñanse en pé!- mandóu o mestre, en inglés.Os rapaces erguéronse, sacudindo o pó da súa roupa.

O mestre, confuso pola chegada de unha persoa tan importante,tardóu un pouco en ordenar os seus pensamentos. Limpou o pó sa silla na que estuvera sentado, e ofrecéulla ao inspector, que se sentóu. O paisano esperaba algún sinal. O Inspector de Escolas deulle as gracias, e desaparecéu entre as canas.

- Sexa benvido, "Sahib-ji".
-Os estudantes poden sentarse- dixo o Inspector de Escolas.
- Séntense!-dixo o mestre. E os rapaces sentáronse.
- Así que esta é a escola?. O Inspector de Escolas miróu arredor, torcendo o fuciño.

Ao mestre oíuselle tragar saliva.

-Sí, "Sahib".
-Qué lles estaba ensinando?
-Urdu e Aritmética e Inglés i escritura, "Sahib".
- Cós libros axeitados?.
-Cós libros axeitados, "Sahib-ji".

O mestre colléu un feixe de libros moi gastadoss e púxoos no chan, aos pés do Inspector de Escolas.
O Inspector de Escolas votóulle unha ollada ao libro de texto de Urdu, escolléu unha páxina determinada, e díxolle a un dos rapaces que lera. O rapá erguéuse, con aspecto preocupado, e quedóu calado.

- "Sahib-ji"-dixo o mestre. O libro é de Carto Curso. E o rapá é de Segundo Curso.
- Cantos cursos ten vostede aiquí?
-Seis,"Sahib-ji". De Primeiro a Sexto.

O Inspector de Escolas deuse conta agora de que o que parecera un sólo grupo de rapaces estaba en realidade dividido en grupos máis pequenos.

-Este é o Carto Curso, "Sahib-ji"-dixo o mestre, sinalando coa vara.
-Lee tí- mandóu o Inspector de Escolas a un estudante.

O rapá erguéuse e comenzóu a ler. Leía alto e claro. Sin un sólo erro. O mestre parecía agora máis seguro de sí mesmo.

- Pregúntelle aos de outro curso,"Sahib-ji"-suxeríu.

O Inspector de Escolas seguíu coa sua inspeción. Atopóu aos estudantes moi ben ensinados. Moito máis avanzados que os de calquera outra escola que tuvera visitado. Tiña escoitado que o mestre era bó, i era certo. Contento polo que acababa de ver, erguéuse pra marchar. Ao mestre conocíaselle a alegría na cara.

-Clase,póñanse en pé!. Berróu o mestre. A sus voz era agora máis alta que antes. O Inspector de

Escolas empezóu a camiñar entre as canas de azúcar.

O mestre foi tras de el. Nesta aldea e na seguinte, a xente falaría do caso moitos días. Cando saíron de entre as canas , o Inspector de Escolas falóulle ao mestre.

-Por qué move a escola dun sitio pra outro?. Non pode alquilar un local?.
-Alquilar, "Sahib-ji"?.
-Alquilar, sí.
-Non, Sahib. Ninguén nos facilitará un local. A xente do lugar non quere unha escola aiquí. Téñenmo dito moitas veces. Pensan que os rapaces están perdendo o tempo e divertíndose cando deberían estar traballando no campo, axudando aos seus pais, ou gardando o gando. Chaudry Ali Muhammad é o único que é amable con nós. Non nos pode facilitar un local. Pero deixóunos a sombra dunha das suas árbores na última estación, hasta que o campo foi sementado. Agora estamos usando o seu campo de canas de azúcar.

-Foi moi amable pola súa parte, limpando un claro no campo pra vos.
- Sí, "Sahib-ji".Foi moi amable ao deixarnos limpalo. Fumos os rapaces i eu queñes cortamos as canas . Levóunos tres días. Hasta os pequeniños do primeiro curso axudaron. Desde as oito da mañá hasta a hora da oración,ao pór do sol. Despóis xa non se vía. Fixemos feixes coas canas e levámosllos á casa de Chaudry. Dixo que era a mellor maneira de facerlle ver que a educación era importante pra nós.

O mestre sacóu o seu turbante blanco e mostróulle unha pequena calva na cabeza. Tiña bágoas nos ollos e tremíalle a voz.

-Perdín esa parte do cabelo apañando os feixes.
Volvéu pór o turbante e miróu ao lonxe. Seguiron camiñando. O Inspector de Escolas polo carreiro, e o mestre nunha axeitada posición inferior, polo eido ao seu carón.
-"Sahib-ji". Todo o que precisamos é un local. Só un local. Si non pode ser un local, un pouco de terreo.Os rapaces i eu podemos construir o local. Levaríanos unha estación enteira, pero podemos.

O Inspector de Escolas, seguíu camiñando, calado.

-Eu sei que un terreo é caro, "Sahib-ji". E a xente non quere unha escola na aldea. Pero, fora da aldea, eu podía ter a miña escola. Un pouco de terra é mellor que...

O Inspector de Escolas seguía calado. Xa podía escoitar o rexeito ás suas suxerencias . O Goberno non facilitaba terras pra construir escolas. Era a xente do lugar quen tiña que facelo. Por qué había que cambiar eso?. Unha regla é unha regla.Había tantas reglas que viñan de siglos atrás. A Indepedencia non cambiaba nada. O que valía antes, valía pra agora. E o goberno pedía recortes do gasto en todos os departamentos. Coñecía de antemán as respostas . Suspiróu. Un pequeno cacho de terra. Eso era todo. E cantos mestres tiñan o entusiamo de este?.Cantos deles se preocupaban dos seus alumnos, cantos podían facer o seu traballo nesas condiciós?. Non podía lembrar a ningún en todos os seus anos de inspeción. Subíu ao seu coche, aceptóu a despedida respetuosa do mestre cun movemento da cabeza. Non foi quen de cruzar a sua mirada coa de el.

SLANG SUXESTIVO

Velaiquí algunhas expresiós da fala rueira do inglés que me parecen suxestivas e inspiradoras de recursos literarios:

A

Adam´s Ale. A cerveza de Adán = Auga

All fingers and thumbs. Todo dedos e "pulgares" = "manazas".

Anchors. Áncoras = Os freos dun coche.

Ankle-biter. Mordedor de tobillos = Un rapá traste, un "jíbaro".

At a loose end. Nun cabo solto = "Rañando a barriga"


B

Back to the square one. Volta á casella un =Volver ó principio.

Back-seat driver. O chófer do asento de atrás. O que se mete onde non o chaman.

Be in the wind. Estar no vento = Estar "cocéndose" algo.

Beetle off. "Escarabellar pra fora" = fuxir coma un tiro.

Big C,the. O grande "C" = O bicho (cáncer).

Big cheese. Queixo grande. Un "peixe gordo".

Big Hand. Man grande = Ovación.

Bin. Arca, arcón = Manicomio (Toén, Conxo).

Birthday suit. Traxe de nacemento = "Como Deus te botóu ó mundo".

Blower, The. O fungador = Teléfono.


C

Cats´s pyjamas, The. O pixama do gato = "canela", o mellor do mundo.

Cut the cackle. Corta o cacareo = Non che se cansa a língua?.


D

Damage. Idemnización = "A dolorosa", factura.

Dirty weekend. Fin de semana suxo = Ligue sexual de fin de semana.

Dog´s breakfast. Almorzo do can = Desorde nunha habitación.

Dutch courage . O valor do holandés = valor dos borrachos ("Hei facer, Hei acontecer").

E

Excuse my french. Perdoe o meu francés = "falando mal".


F

Face the music. Enfrentarse á música = dar a cara.


L


Liquid laugh. Risa líquida = Compota (vómito).

Luck of the Devil. Sorte do Demo = Potra.

Lowbrow. Cresta Baixa = De poucas luces.


M

Mac!. "Jefe!",ó dirixirse a alguén de quen non coñecemos o nome.

Make oneself scarce. Facerse escaso un mesmo = "pirarse", "escaquearse".

Mirrors, done by. Feito con espellos = cousa de bruxas.

Monkey bussines. Negocios do mono = Texemanexes.

Moctezume´s revenge. A venganza de Moctezuma = descomposición (diarrea).

Mousetrap. Trampa de rato = queixo de baixa calidade ("purrela", en queixo).


N

Narrow squeak. Chirrido estreito = o "canto dun peso".

No picnic.Non é "picnic" = non é plato de gusto.

Nothing to write home about. Nada pra escribir á casa = Nada do outro mundo.

O

Old Hand. Man vella = Can vello.

Old trout. Vella troita= Vella bruxa.

On one´s toes. Sobre os dedos dos pes = Ollo avizor.

One-horse town.Cidade de un sólo cabalo=cidade de pouca actividade.

On the never-never. No nunca-nunca = comprar algo a plazos.

On the tiles. Nas tellas = de esmorga nocturna.

On the trot. Ao trote = varias veces seguidas.

On your bike!. Na tua bicicleta! = Pírate!.

One for the road. Unha pró camiño = Unha copa de despedida.

Out of sight. Fora da vista = Fora de serie.


P

Page three girl. Rapaza da páxina tres= Rapaza " de calendario".

Pain in the neck.Dor de pescozo= Fulano "pelmazo".

Paw. Pezuña, "Pezuñear" = Meter man.

Pile-up. Pila "apilada". Choque de coches "en cadea".

Piss artist. Artista do mexo= borracho.



T

Trots,The. Os "trotes" = cagaleira.

Till the cows come home. Hasta que as vacas volvan á casa = Hasta que os paxaros mamen (ou as rás crien pelo).

Take five. Coller cinco = descansar un anaco.

Take a pew. Coller un banco (da igrexa) = sentarse.


W

With egg on one´s face. Con ovo na cara = en ridículo.

Whirlybird. Paxaro dos remuiños = Helicótero.

Wetblanket. Manta mollada = augafestas.Non sei se será a tradución galega do castelán "aguafiestas".

Wallflower. Flor na parede = rapaza que non ten con que bailar.

V-sign. Signo da "V" = corte de mangas.

Up a gum tree. Nunha árbore de goma = nun embolado de carallo.


Y

Yes-man. Home-sí. Lambecús.

Year dot. Ano "punto"= O ano da pera.

Z

Zero in. Cero en = apuntar a .